كرد ، و در وسط استوانه‌ها ، آهن آب كرده و ريخت و سقف عالى زد و زياده از حد مخارج نمود . المهدى باللّه عباسى و مأمون الرشيد نيز آن را تعمير كردند . و بعد از آن سلاطين چراكسهء مصر و سلاطين عثمانى بر آن بناى وليد بن عبد الملك افزودند و تعميرات نمودند ، خاصه قايتباى مصرى و سلطان سليمان و سلطان عبد المجيد خان عثمانى ، اين سه نفر بالنسبه بيشتر در مقام تعمير مسجد برآمدند . ابواب مسجد رسول و مسجد حاليه مشتمل بر پنج باب است و چهار باب آن در مسجد كوچك قديم كه رسول اللّه ( ص ) بنا نموده بوده است . باب جبرئيل ( ع ) كه وحى از آنجا نازل مىشده و طرف مشرق است . باب السلام كه طرف مغرب مسجد [ است ] ، و هر وقت از خارج مدينه كسى مى - آمده بايد از آن باب داخل مسجد شود . باب الرحمن يا باب الرحمه كه اين نيز طرف مغرب مسجد [ است ] و هروقت حضرت از غزوات تشريف مىآورند از اين باب داخل مىشدند . و باب النساء كه اين هم طرف مشرق مسجد [ است ] و حرمهاى حضرت و نسوان از اين باب داخل مسجد مىگشتند . و باب المجيدى كه باب التوسل نيز گويند ، اين باب طرف شمال و از بناهاى جديد است كه سابقا نبوده و سلطان عبد المجيد خان عثمانى كه مسجد را تعمير و بزرگ كرده ، اين باب را ساخته و به اسم او موسوم شده است . بناى داخلى مسجد و طول صحن مسجد حاليه كه روى آن باز است ، يك‌صد قدم است و عرض صحن پنجاه و هفت قدم است . و در وسط اين صحن روباز چاه و باغچهء كوچكى است كه چاه آن معروف به چاه فاطمه و آبش فى الجمله طعم شورى دارد و پنج ذرع ريسمان مىبرد و قريب دو ذرع دهنهء آن است . گويا چاه بئر بضاعه همين چاه است كه حضرت وقتى در سر اين چاه وضو گرفته و از بركت آب وضوى مبارك ، آب آنجا به جهت ناخوشيها اسباب شفاست . و باغچهء آن چهار نخل كوچك و يك درخت ايلى و يك درخت پيه كه هر دو ميوهء جنگلى است ، دارد . و در باغچه سبزىآلات مختصرى مىكارند . و از آب اين چاه با چرخ مىكشند و باغچه را مشروب مىنمايند . و چهار طرف اين صحن روباز ، همه ايوان و روى آن پوشيده است و ستونها در